WIC Nieuwsbrief voor consumenten, september 2009

1 september 2009

Door René van Heusden

Wijnnieuws

Gunstige vooruitzichten voor oogst 2009

Op 11 augustus is in Frankrijk de wijnoogst 2009 van start gegaan. Gewoontegetrouw gebeurde dat in de Roussillon en ging het ging om muskaatdruiven. Eind augustus zijn de eerste witte druiven in Bordeaux geplukt. Ook in andere Europese landen is intussen al volop begonnen met het binnenhalen van vroegrijpe druivenrassen. Onder uitstekende condities. omstandigheden. Het ziet er tot nu toe dus heel goed uit voor 2009.

Hoewel er in de loop van september nog het nodige mis kan gaan als het langdurig zou regenen, zijn de vooruitzichten in zo ongeveer heel Europa dit jaar niettemin heel positief. Toegegeven, op sommige plaatsen was er zware hagelschade (zoals bijvoorbeeld in delen van Bordeaux en in de Rheingau), maar anders dan afgelopen jaar waren er maar weinig problemen met schimmelziekten in de wijngaard en waren ook de weersomstandigheden in de zomer uitermate gunstig voor een evenwichtige rijping. Dat hoop op een oogst van meer dan gemiddelde kwaliteit met een goede opbrengst is dus terecht. Maar nooit te snel gejuicht...

Nieuwe Europese etikettering:
Meer cépagewijn, afscheid van vin de table

In het kader van de Gemeenschappelijke Marktordening voor wijn binnen de EU zijn per 1 augustus 2009 de kwaliteitsindeling en de etikettering gestandaardiseerd. De indeling kwaliteitswijn/landwijn/tafelwijn met voor elke categorie andere etiketteringvoorschriften komt zodoende te vervallen. De nieuwe kwaliteitsindeling ziet er zo uit:
▪ Wijn met Beschermde Oorsprongsbenaming (BOB) ≈ kwaliteitswijn
▪ Wijn met Beschermde Geografische Aanduiding (BGA) ≈ landwijn
▪ Landenwijn (met de naam van het herkomstland) ≈ tafelwijn

Namen van in bepaalde gebieden voortgebrachte kwaliteitswijnen die nu al beschermd zijn (bijv. Bordeaux, Valpolicella, Navarra) behouden deze status. Ook traditionele aanduidingen, zoals AOC, DOC en DO, maar ook Grand Cru, Reserva of Classico worden onder het nieuwe regime erkend en beschermd. Is een wijn als BOB of BGA erkend, dan wordt dit op het etiket vermeld. Dit kan door het vermelden van traditionele aanduidingen als AOC, DOC en DO.
Nieuw voor ‘landenwijn', vergelijkbaar met de oude tafelwijn, is dat het etiket daarvan nu het oogstjaar en de naam van druivenrassen mag vermelden.

In Frankrijk, marktleider in Nederland, blijft de status van AOC en Vin de Pays gehandhaafd. De eerste valt onder de Europese noemer ‘beschermde oorsprongsbenaming', Appellation d'Origine Protégée (AOP); de tweede onder ‘beschermde geografische aanduiding', alias Indication Géographique Protégée (IGP).

Wat verdwijnt is de categorie VDQS, Vin Délimité de Qualité Supérieure. Deze herkomstaanduiding tussen Vin de Pays en Appellation d'Origine Contrôlée was ooit bedoeld als opstapje voor vins de pays naar een AOC. Als gevolg van talloze promoties waren er nog maar een handjevol gebieden met de status van VDQS over. Ze hebben nog tot 31 december 2010 de tijd om te beslissen of ze voortaan Vin de Pays of AOC willen zijn.

Ook de eenvoudige Vin de Table verdwijnt. Hiervoor in de plaats zou Vin de France hebben moeten komen, maar dat voorstel is op verzet gestuit van producenten van wijnen met een geografische aanduiding. Die vrezen verwarring, aangezien de term Vin de France ook gebruikt wordt voor de promotie van Franse wijn in het algemeen. Hangende een definitieve beslissing mag de benaming Vin de France echter toch al gebruikt worden.

Minder sulfiet

Minder is beter, zeker als het gaat om het conserveringsmiddel sulfiet (zwavel) in wijn. Het door de Europese Unie maximaal toegestane sulfietgehalte in wijn is met ingang van 1 augustus 2009 verlaagd. Voor stille rode wijn is het maximum nu vastgesteld op 150 mg/l (was 160 mg/l) en voor stille witte wijn op 200 mg/l (was 210 mg/l). Voor bepaalde wijnen, en dan met name die met veel restsuiker, kan een afwijkende hoeveelheid gelden. Restsuiker biedt namelijk een verhoogd risico op een (ongewenste) tweede vergisting op fles.

Weer een nieuwe DAC in Oostenrijk

Leithaberg wordt de zesde herkomstbenaming van het type DAC (Districtus Austriae Controllatus) en de tweede in het gebied Burgenland. Op vallend aan deze nieuwkomer is dat hij zowel voor rode als witte wijnen zal gelden. Bestaande Oostenrijkse DAC's, herkomstbenamingen die de naam van een streek koppelen aan een of meer voor die streek kenmerkende wijnen, hadden tot nu toe alleen betrekking op witte of op rode wijnen.

De DAC Leithaberg mag vanaf 1 september 2010 gebruikt gaan worden voor kwaliteitswijnen met regionale typiciteit uit Eisenstadt en omgeving, een zone in het noorden van het Burgenland, even ten zuidoosten van Wenen. De nieuwe DAC ontleent zijn naam aan de rivier de Leitha en het heuvelmassief dat daar naar vernoemd is.

Witte wijnen moeten afkomstig zijn van grüner veltliner, weissburgunder, chardonnay en neuburger - hetzij puur, hetzij als assemblage. Rode Leithaberg DAC komt in essentie van blaufränkisch , met de mogelijkheid om 15% zweigelt, pinot noir of st. laurent te gebruiken. Kenmerkend voor zowel de witte als de rode Leithabergwijnen zijn hun uitgesproken minerale karakter en levendigheid.

Eerder al kreeg in het Burgenland de regio Mittelburgenland de status van DAC voor zijn rode wijnen van blaufränkisch. Andere DAC's in Oostenrijk zijn Weinviertel (voor Grüner Veltliner), Kremstal, Kamptal en Traisental (alle voor Grüner Veltliner en Riesling).

Wijndruiven

Monastrell: Spaanse ster in wording?

De naam van Murcia valt zelden bij het opnoemen van klassieke Spaanse wijnregio's. Evenmin die van monastrell als klassieke druif. Toch zou dat weleens kunnen gaan veranderen. In drie denominaciones de origen binnen de provincie begint namelijk het besef te groeien dat men er hoogst karakteristieke rode wijnen kan maken op basis van die typisch regionale druif monastrell.

Zonnig, droog en warm
Murcia biedt voor een omgeving met gebruiksaanwijzing. Zelfs naar Spaanse begrippen is het er erg zonnig en droog, met gemiddeld niet meer dan 300 mm neerslag. Tot nu toe vond wijnbouw hier op de klassieke mediterrane manier plaats, met ruim uit elkaar geplante, laag bij de grond groeiende stokken zonder geleiding. Deze vorm van aanplant is kenmerkend voor droge gebieden waar per stok maar weinig water beschikbaar is. De opbrengst is structureel laag en in jaren van ernstige droogte heel laag. Alleen aangepaste druivenrassen kunnen hier overleven. Zoals monastrell, een druif die niet genoeg zon kan krijgen.

Typisch Spaans
Monastrell is een oer Spaanse druif, met als bakermat de Levant. Lange tijd werd door iedereen aangenomen dat hij identiek zou zijn met de mourvèdre. Die staat met name in het zuiden van Frankrijk aangeplant en dankt zijn faam aan de wijnen uit het Provençaalse Bandol. Tegenwoordig worden daar op basis van genetisch onderzoek vraagtekens bij geplaatst. Wat echt telt is dat monastrell enkele eigenschappen met mourvèdre deelt: een van nature hoog tanninegehalte en de aanleg om flink wat alcohol te produceren. Een en ander resulteert in wijnen met een machtige structuur. Dat is uitdaging voor wijnmakers, want harde wijnen die lang geduld vragen maken vandaag de dag geen schijn van kans. Wijnen zonder frisheid en levendigheid - ook wel bekend als 'doordrinkfactor' - al evenmin.

Puur op z'n best
Murcia kent binnen zijn grenzen drie denominaciones de origen waar monastrell geteeld wordt: Yecla, Jumilla en Bullas. In elk ervan wordt geprobeerd monastrell in ‘genietbare' vorm te modelleren. Dat gebeurt door de hoogte op te zoeken om overdag de ergste warmte te vermijden en van nachtelijke koelte te profiteren om frisheid te behouden, door wijngaarden nieuw aan te planten en te irrigeren voor een stabielere opbrengst, of door de monastrell te vermengen met modieuze druivenrassen als tempranillo, cabernet, merlot of syrah. De puristen lijken het pleit te winnen, want druiven van buitenaf blijken het in Murcia erg moeilijk te hebben.

Wijncuriosa

Big is beautiful! Superappellation op z'n Amerikaans.

In Amerika is alles groot, groter, grootst. Zo ook de omvang van herkomstbenamingen voor wijn oftewel American Viticultural Areas, afgekort als AVA's. Het land had er al een paar die beschouwd mogen worden als genereus bemeten, maar de nieuwe Upper Mississippi River Valley AVA slaat met zijn oppervlakte van 4,8 miljoen hectare. Om precies te zijn meet die 48.142 km², verdeeld over vier staten. Ter vergelijking: de oppervlakte van Nederland is slechts 41.528 km². Om nog maar te zwijgen van diverse prestigieuze Franse appellations die onder de 5 hectare blijven....

De AVA begint bij St. Paul in Minnesota en eindigt ruim 360 kilometer zuidelijk bij Moline in Illinois bij een gemiddelde breedte van een kleine 200 kilometer. Behalve tal van counties in Minnesota en Illinois omvat hij er ook in Iowa en Wisconsin. Binnen de nieuwe AVA valt ook de al in 1994 erkende Lake Wisconsin AVA.

Verwacht alleen niet dat er zeeën wijn uit de Upper Mississippi River Valley komen. Integendeel. Ondanks die geweldige uitgestrektheid is de omvang van de wijnbouw hier eerder anekdotisch, al zijn er recentelijk wel steeds meer tabakstelers overgegaan tot het telen van hybriden voor wijnproductie. Voor edele rassen is het klimaat te lastig. Een situatie die doet denken aan wat voormalige veeboeren momenteel in onze eigen Achterhoek laten zien...

Weense wijn uit paleistuin Schönbrunn

Wenen is de enige hoofdstad ter wereld met serieuze wijnbouw binnen de stadsgrenzen. Eveneens binnen die stadsgrenzen ligt het voormalige keizerlijke paleis Schönbrunn, het Versailles van de Habsburgers en een van de grootste toeristische trekpleisters van heel Oostenrijk. Tot in het midden van de 18e eeuw werden voor het hof wijnen gemaakt van druiven uit de eigen paleiswijngaard Liesenpfennig. Deze wijngaard moest echter plaatsmaken voor een uitbreiding van het park. Maar de tijden van weleer keren terug!

Onder impuls van de in 2006 opgerichte groep WienWein, waarin vier van Wenens beste en meest innovatieve wijnmakers samenwerken, wordt de productie van Schönbrunnwijn weer in ere hersteld. In de paleistuin hebben ze 1000 m² wijnstokken aangeplant die in 2011 voor een eerste oogst moeten gaan zorgen. De aanplant is gebeurd in de Weense traditie van de gemischter Satz, waarbij diverse druivenrassen in één en dezelfde wijngaard door elkaar staan en allemaal tegelijk gevinifieerd worden. Het gaat daarbij om rassen als grüner veltliner, riesling, welschriesling, neuburger, zierfandler en rotgipfler. De productie van de wijn zal plaatsvinden in het bedrijf van een van de leden van WienWein dat in het nabijgelegen district Mauer gevestigd is.

Het is de bedoeling om van de oogst jaarlijks een speciaal mediagebeuren te maken met de aanwezigheid van prominente persoonlijkheden als plukkers. Het belangrijkste doel van het project is immers promotie voor Weense wijn in het algemeen, want de totale hoeveelheid beschikbare flessen zal niet meer dan ongeveer 500 bedragen. De wijn van Schönbrunn zal er dus echt een voor verzamelaars worden.

Droog en open of zoet en impulsief...?

Zeg me wat je drinkt en ik zal zeggen wat je persoonlijkheid is. Recent onderzoek in Groot Brittannië en Australië concludeerde dat liefhebbers (m/v) van zoete wijn mogelijk impulsiever zijn dan liefhebbers van droge wijn. Op hun beurt zouden drinkers van droog opener zijn dan die van zoet. Andere significante verschillen in persoonlijkheidskenmerken konden niet worden vastgesteld. Voorlopig dus toch maar even met een korreltje zout nemen, dat onderzoek.

Wijntypen

Vin doux naturel

Een rare term, dat Franse vin doux naturel. Letterlijk betekent dat ‘natuurlijk zoete wijn', maar de bewuste wijn ontleent zijn karakter juist door een ver strekkende menselijke ingreep in het ontstaansproces in de kelder. Dit soort wijn smaakt inderdaad wel zoet, maar die smaak wordt bereikt door de gisting te stoppen voordat alle druivensuikers vergist zijn. Om de gisting te stoppen wordt wijnalcohol toegevoegd, waarmee het alcoholpercentage van de wijn in wording zo hoog komt te liggen dat de gistcellen niet mer kunnen functioneren. De alcohol verleent de wijn niet alleen zijn restzoet, maar geeft hem ook een grote houdbaarheid. Alcohol is immers een conserveringsmiddel.

Versterkt

Vins doux naturels behoren daarmee tot de groep van versterkte wijnen. Ook Jerez (sherry) en Porto (port) behoren daartoe. Hun alcoholgehalte schommelt tussen 15 en 20%. Versterkte wijnen zijn nauw verbonden met Zuid-Europa en het Middellandse Zeegebied in het algemeen. In tijden toen er nog geen kelders waren die koel genoeg waren en er ook geen koelapparatuur bestond, beschermde alcohol de wijnen tegen vroegtijdige oxidatie en eventuele negatieve effecten bij verscheping over zee. De alcohol maakt het juist mogelijk de wijnen desgewenst heel oxidatief op te voeden, d.w.z. met alle ruimte voor de invloed van zuurstof, waardoor een heel rijk en gerijpt aroma ontstaat. Daarnaast is er ook een reductieve manier van opvoeden, met minimale invloed van zuurstof, om de fruitigheid van de wijn te bewaren. Het eerste type wordt in de regel snel gebotteld, het tweede vaak pas na jaren.

Roussillon

Vins doux naturels, afgekort als VDN, zijn eeuwenlang de paradepaardjes geweest van de Roussillon in het diepe zuiden van Frankrijk. Ze dragen appellations als Banyuls, Maury en Rivesaltes en worden in allerhande kleurschakeringen gemaakt van druiven uit de grenachefamilie, met voorop de grenache noir. Vroeger waren ze louter oxidatief, maar de afgelopen jaren heeft het fruitige type Vintage flink aan populariteit gewonnen.
Een VDN die het helemaal van zijn jeugdige fruitigheid moet hebben is de Muscat de Rivesaltes. Vergelijkbare wijnen worden ook gemaakt in de Languedoc (Muscat Saint-Jean de Minervois, de Frontignan, de Mireval en de Lunel), in de Zuid-Rhône (Muscat de Beaumes de Venise) en op Corsica (Muscat du Cap Corse). Rasteau in de Zuid-Rhône produceert VDN van grenache.

Veelzijdig

Zoals de meeste wijnen die zoet, alcoholisch en/of oxidatief zijn, zijn VDN uit de mode geraakt. Dat is jammer, want het gaat om een type wijn met een heel eigen, markant karakter. Versies met een lange opvoeding vorm(d)en in Frankrijk klassieke aperitieven. Tegenwoordig komen ze eerder in aanmerking als meditatiewijnen en als uitstekende begeleiders van een sigaar! Banyuls staat te boek als dé chocoladewijn bij uitstek. Jonge Vintages en Muscats smaken heerlijk bij fruitdesserts. Neem als vuistregel voor combineren dat de kleur van de wijn en et gerecht met elkaar overeenstemmen. Bij VDN werkt dat wonderwel.

Wijnmedia

Wijntekenfilmpjes op internet

Nieuwe wijnmedia beweren roepen vandaag de dag om het hardst hoe toegankelijk ze wel niet willen zijn voor de ‘gewone' wijndrinker. Alleen blijkt dat in de praktijk makkelijker gezegd dan gedaan. Wijn laat zich nu eenmaal niet versimpelen tot ‘lekker' of ‘niet lekker'. De aantrekkingskracht ervan is juist een eindeloze variatie die telkens de vraagt oproept: waarom smaakt de ene wijn zus en de andere zo. Met andere woorden: wijn is een drank met een verhaal. Maar hoe vertel je dat aan een groot publiek?

Een originele poging om dat verhaal van de wijn op een ludieke manier te vertellen wordt gedaan door de eerder dit jaar gelanceerde website By The Grape. Die vertoont wekelijks een humoristisch bedoeld tekenfilmpje met in de hoofdrol de karakters Chardonnay en Merlot. De twee bespreken daarin uiteenlopende wijnthema's. Of het echt leuk en leerzaam is, moet eenieder voor zichzelf beoordelen, maar een origineel initiatief is het zeker. Iedere woensdag is er een nieuwe aflevering te bekijken op: www.bythegrape.com

Wijn aan tafel

Aan tafel met Ruit&Rijst!

Cava & herfstbites

Ruit neemt mee:

Het is even wennen dat herfstweer, maar ik houd er ook zo van. Mijn wijn voor de herfst van 2009 wordt cava ...

Elk seizoen heeft zijn eigen (eigen-)aardigheden. De herfst bijvoorbeeld staat voor paddenstoelen, bruine bladeren, kortere, donkerdere dagen, naar binnengaan en je terugtrekken. Daar zou je zomaar ellendig van kunnen worden, maar dat vind ik nergens voor nodig! De weken op weg naar de kortste dag zijn er ook om gevierd te worden. Gewoon genieten dus van die weemoedigheid en wel met cava, want cava heeft zo'n typische bittertje dat wat aan hooi en, uhm, herfstbos doet denken. En de bubbel geeft dat bittertje en bos de juiste dosis sprankeling.

Als ik morgenavond nu eens een alledaagse droge, blanke cava voor je meeneem? Ga jij me dan verwennen met leuke herfsthapjes, hersftbites?

Rijst gaat koken:

Si si! Bij cava valt dankzij zijn zachtere zuren en ronde vetje goed te koken, vaak makkelijker dan bij champagne en andere bubbelwijnen. Dat komt doordat de basis anders is en rijper wordt geoogst. Traditioneel bestaat hij uit de druiven parellada, xa-rello - die voor de aardse herfsttoon zorgt - en macabeo, tegenwoordig vaak aangevuld met chardonnay en pinot noir. Klinkt voor de hand liggend, maar 't klopt echt: cava is de bubbel voor bij tapas. En die ga ik maken.

Tapas d' otoño! Bijvoorbeeld de croqueta con chorizo, dat is een crunchy bonbon-bitterbal van risotto met chorizo en noten. En ik kook kleine schelpjes - gewoon die nemen die de visboer in huis heeft - met veel knoflook en maak ze af met olijfolie, een klont boter en dragon. Bij de tapas mag de basic aardappeltortilla niet ontbreken, maar dit keer schaaf ik er kersverse truffel over. En ik bak een brood met een vulling van paddenstoelen, variatie op Jamie's Gennaro's calzone (blz. 240 in Happy Days met the Naked Chef).

Maar Ruit neemt nog meer mee:

Ik kan niet wachten tot het morgen is! Om ons feestje compleet te maken ga ik ook nog op zoek naar een semi-secco, een halfzoete cava. Nog best lastig, want die wordt lang niet overal verkocht. Het kan daarom ook best zijn dat het een halfzoete Vouvray wordt, van de druif chenin blanc natuurlijk. Die heeft ook wel dat vrolijke bittertje.

En Rijst bedenkt ook hier iets bij:

En ik ga daarbij herfstbombes voor je maken! Ik hak hiervoor allerlei gedroogd fruit en noten en doe die in papieren cakevormpjes. Die vul ik verder met karamel gemaakt van 200 gram rietsuiker, 40 ml melk, 40 gram honing, 80 gram boter en kaneel, gemberpoeder en nootmuskaat. Het duurt wel 1 à 2 uur voor ze stevig zijn. Vlak voor tijd bak ik ringen van suikerbrood in roomboter. Hierop komen de rotsjes met een lepeltje hangop.

Welkom mooie, mistroostige herfst!

Wijntoerisme 

Op wijnavontuur in de Achterhoek

Om wijngaarden te zien hoef je Nederland tegenwoordig niet meer uit. Nu de Nederlandse wijnbouw bloeit als nooit te voren, zijn die in bijna alle provincies aangeplant. Het oosten van het land heeft intussen de van oudsher leidende positie van Zuid Limburg overgenomen. Tegenwoordig is Gelderland de Nederlandse wijnprovincie bij uitstek. Groesbeek claimt de grootste wijnbouwgemeente van Nederland te zijn, de Achterhoek het grootste wijngebied!

Al valt er van mening te verschillen over de smaakverdiensten van de Achterhoekse wijnen zoals die tot nu toe geproduceerd zijn - dat gebeurt pas sinds een paar jaar, dus is er nog een lange weg te gaan -, het staat buiten kijf dat deze nog piepjonge wijnstreek in wijntoeristisch opzicht al verrassend veel te bieden heeft. De Achterhoekse wijngaarden liggen namelijk in een van de mooiste landschappen die er in Nederland te vinden zijn. Beslist verrassend voor wie ten westen van de IJssel woont. Een even afwisselend als rustgevend coulissenlandschap met bossen, weilanden, dorpjes en kastelen, doorsneden door kronkelende waterlopen en smalle weggetjes. En vanwege die wijngaarden inmiddels voorzien van heuse wijnroutes!

De Achterhoek is zodoende een ideaal gebied om op allerhande manieren te verkennen, met de auto, te voet of op de fiets. Of, op zijn Italiaans, met de scooter. Onder de noemer ‘Toscane in de Achterhoek'! Het is een initiatief van Wijndomein Besselinkschans in Lievelde. Al doet de naam ‘Wijnstube' daar misschien anders vermoeden, je vindt er een tasting center dat sterk doet denken aan... Californië! De te proeven wijnen zijn die van de coöperatie Verenigde Achterhoekse Wijnbouwers.

De naar alle waarschijnlijkheid meest romantische wijngaard van de Achterhoek is die bij kasteel Huis Berg in het Montferland, het enige deel van de streek waar je zowaar ook hellingen tegenkomt! (Wat dat betreft moet de Achterhoek toch echt nog altijd zijn meerdere bekennen in Zuid-Limburg.) De wijngaard in Bergh wordt samen met die van 't Oerlegoed geëxploiteerd door Wijngoed Montferland in Gendringen.

www.achterhoeksewijnbouwers.nl
www.wijndomeinbesselinkschans.nl
www.wijngoedmontferland.nl

Tip: Op zaterdag 26 en zondag 27 september houden de Nederlandse wijngaardeniers hun opendeurdagen. In Groesbeek vinden van 25 t/m 27 september de Nederlandse Wijnfeesten plaats. Zie voor details: www.nationalewijnweek.nl.

 

 

 

 

Agenda

Voor het overzicht van evenementen en proeverijen voor consumenten, klik hier