WIC Nieuwsbrief voor consumenten, november 2009

10 november 2009

Door René van Heusden

Wijnnieuws

2009 Topjaar voor Europese wijnlanden!

De wijnoogst 2009 is in heel Europa - en ook in Californië - in kwalitatief opzicht een van de allerbeste van de afgelopen jaren geworden. Dat is heel goed nieuws voor producenten in tijden van crisis, met name voor Frankrijk. In Bordeaux maakt men al een vergelijking met het grootse 2005. Eenzelfde enthousiasme is te beluisteren in grote landen als Spanje, Italië, Portugal en Duitsland. Het enige minpuntje is misschien dat de opbrengst wel wat klein is uitgevallen. Dat geldt zeker voor Duitsland. Aan de Moezel was de oogst zelfs een van de kleinste van de afgelopen 50 jaar!

In de meeste Europese gebieden waren de groei- en rijpingscondities in 2009 heel gunstig. Om maar niet te zeggen volgens het boekje. Grotendeels warm en droog en, op een enkele uitzondering na, zonder extreme uitschieters. Vooral de buitengewoon mooie maand september heeft de doorslag gegeven. De laatste weken van de rijpingsfase zorgden voor perfect rijpe druiven van een uitstekende kwaliteit. Kerngezond en met ideale analyses. Rijk aan suikers, zuren én aroma's. Ze zullen geconcentreerde maar tegelijk uitgebalanceerde wijnen opleveren. Dat is ook prima nieuws voor wijnliefhebbers.

Hogere accijnzen op wijn

Na het goede nieuws nu het wat minder goede nieuws. De Tweede Kamer heeft namelijk op 3 november jl. haar goedkeuring gegeven aan al weer een verhoging van de accijns op wijn, dit keer met 2,95%. Naar verwachting zal het geheel onverwacht door het Ministerie van Financiën ingediende voorstel voor deze accijnsverhoging ook door de Eerste Kamer goedgekeurd worden. De verhoging zou volgens plan moeten ingaan op 1 februari 2010.
Een en ander zou betekenen dat de accijns op de meest gangbare categorie stille wijnen omhoog zou gaan van € 68,54 naar € 70,56 per hl en die op mousserende wijnen van € 233,70 naar € 240,59. Dat betekent dus dat ook de prijs van een fles wijn volgend jaar omhoog gaat.
Uiteraard zijn de genoemde nieuwe tarieven nog onder voorbehoud van officiële publicatie.

Touretappe Bordeaux-Pauillac

Tijdens de Tour de France 2010 zal de laatste serieuze etappe verreden worden in de Médoc! Op zaterdag 24 juli moeten de renners een individuele tijdrit afleggen op een parcours van 51 kilometer met start in Bordeaux en finish in Pauillac. Bordeaux is in de geschiedenis van de Tour een ‘klassieke' etappeplaats, maar voor Pauillac en de Médoc is sprake van een primeur. Al weer een teken dat de Médocains zich steeds meer beginnen open te stellen voor wereldse zaken? Het zal de streek in ieder geval de nodige publiciteit opleveren.

Het parcours zal een deel van de befaamde Marathon du Médoc langs de even befaamde crus classés volgen, maar anders dan de recreatieve lopers zullen de renners bij de ravitaillering geen wijn van de grote châteaux aangereikt krijgen. Het gaat immers om de verdeling van podiumplaatsen. Champagne zal pas op zondag 25 juli vloeien, wanneer het peloton de slotetappe naar Parijs rijdt. Uiteraard gebeurt dat niet vanuit Bordeaux of omstreken, maar vanuit Longjumeau dat veel dichter bij de Lichtstad ligt. À propos champagne, in de eerste week zal de Tour ook de regio Champagne aandoen. De vierde etappe eindigt op 7 juli in Reims, terwijl de vijfde op 8 juli in Epernay van start gaat.

Wijn in het restaurant

De restaurantgidsen GrootSpraak en GaultMillau hebben ook dit jaar in hun nieuwe edities weer de nodige onderscheidingen toegekend aan restaurants die bijzondere aandacht aan wijn besteden.
GrootSpraak riep De Vrienden van Jacob in Santpoort uit tot Wijnrestaurant van het Jaar, In de Keuken van Floris in Rotterdam tot Champagnerestaurant van het Jaar en Vyne in Amsterdam tot Wijnbar van het Jaar.
GaultMillau op zijn beurt bekroonde good old Peter Bruins van De Bokkedoorns in Overveen tot Sommelier van het Jaar en riep de wijnkaart van De Stenen Tafel in Borculo uit tot Wijnkaart van het Jaar.

Wijndruif

Eerherstel voor Spaanse klassieker garnacha

Op het eerste gezicht zou je kunnen denken dat de met afstand de belangrijkste blauwe wijndruif van Spanje de tempranillo zou zijn. Dat is echter niet zo. De meest aangeplante Spaanse druif voor rode wijn is namelijk de garnacha, die in het Frans grenache genoemd wordt en wereldwijd onder die naam bekend staat. Garnacha is echter van Spaanse origine en als zodanig een echt mediterraan ras. Na enkele decennia beschouwd te zijn als minderwaardig en niet modieus, en daarom op grote schaal te zijn gerooid, ziet het er nu weer beter uit. Want garnacha beschikt wel degelijk over een magnifiek potentieel.

Sinds Spaanse wijnproducenten hun ‘eigen' regionale druiven zijn gaan herontdekken en herwaarderen, is de stemming is omgeslagen ten gunste van diezelfde garnacha. Wanneer hij op de juiste manier behandeld wordt - lees: niet tot al te hoge opbrengsten gedwongen wordt -, blijkt deze druif karaktervolle wijnen te kunnen opleveren. Hoe ouder de stokken zijn en de opbrengst automatisch afneemt, des te beter de kwaliteit van de wijnen zal zijn. (Voor grenache in het zuiden van Frankrijk geldt exact hetzelfde verhaal.) Ze winnen dan namelijk gevoelig aan concentratie.

Het sterke punt van de garnacha is dat hij wijnen met heel veel fruit kan opleveren. Een wat minder gunstige eigenschap is dan weer zijn gevoeligheid voor oxidatie, maar bij een zorgvuldige vinificatie hoeft dat geen al te groot probleem te zijn. Een andere oplossing hiervoor is het bijmengen van andere druiven, zoals carignan - in het Spaans cariñena of samsó - of syrah.

Binnen Spanje is de garnacha vooral te vinden in het noordoosten van het land. In Navarra werd en wordt de druif vanwege zijn fruitigheid van oudsher gebruikt voor de productie van rosado. In de aangrenzende Rioja staat garnacha op grote schaal aangeplant in het district Rioja Baja, waar hij voor fruitige rode wijnen gebruikt wordt. In gebieden als Somontano en Campo de Borja is de aanplant minder groot, maar in beide gevallen worden er van zeer oude stokken opvallende, pure Garnachas gemaakt.

Hét gebied bij uitstek voor de garnacha in Spanje is Catalonië. De Catalaanse naam is garnatxa. Je vindt die garnatxa in diverse deelgebeden van Catalonië, van Empordà in het noorden aan de grens met de Roussillon tot Terra Alta in het zuiden aan de Ebro. Zijn hoogtepunt bereikt hij letterlijk in figuurlijk in Priorat en Montsant, in de regel met aanvulling syrah, samsó en soms ook wat cabernet sauvignon. Je proeft dan Spaans rood op z'n best. Priorat zorgt voor de internationaal bejubelde krachtpatsers, Montsant voor iets elegantere wijnen die fantastisch veel waar voor hun geld bieden. Niemand die er hier ook maar over peinst om tempranillo aan te planten.

Wijntype

Mousserende wijn

December komt er weer aan, de maand van de mousserende wijnen. Wat alle mousserende wijnen gemeen hebben, zijn de koolzuurbelletjes. Maar om nu te zeggen dat ze daarom allemaal op elkaar lijken? Allerminst! Mousserende wijnen zijn er in soorten en maten.

Alle mousserende wijn begint als stille basiswijn. Idealiter is dat een wijn met weinig alcohol en een hoge zuurgraad. Koele gebieden hebben daarom in principe een streepje voor op minder koele. Een schoolvoorbeeld van zo'n koel gebied is de Champagne, aan de uiterste grens van waar nog net wijnbouw mogelijk is en sinds jaar en dag dé referentie voor mousserende wijnen. Niet alleen vanwege het klimaat, maar ook vanwege de unieke kalkbodem die de wijnen een al even uniek mineraal accent verleent. Smaaktechnisch gezien versterken zuren en mineralen elkaar. Een hoge zuurgraad kan het ook noodzakelijk maken om de wijn te voorzien van een dosage, toevoeging van opgeloste suiker. Bij een Brut ligt de grens bij 15 gram per liter. In het geval van een lagere zuurgraad kan de dosage lager uitvallen. Voor Cava, met een structureel lagere zuurgraad dan Champagne, is het maximum voor Brut recentelijk verlaagd naar 12 gr/l.

Een van de belangrijkste kwaliteitsfactoren voor een mousserende wijn is de manier waarop die zijn belletjes krijgt. Daarvoor zijn drie mogelijkheden. De minst elegante is de injectering van koolzuur in stille wijn. Deze methode wordt gebruikt voor de allersimpelste versies. Een tussenversie is mousserende wijn die gemaakt volgens de zogeheten Charmatmethode. Hierbij ondergaat een stille basiswijn zijn tweede gisting - op gang gebracht door toevoeging van suiker en gist - in een vacuüm afgesloten tank. De Franse benaming is daarom cuve close. De wijn wordt direct van de tank gebotteld. Deze techniek wordt gebruikt voor wijnen als Prosecco, Asti Spumante en goedkope Sekt.

De beste mousserende wijnen, zoals Champagne, Cava, Crémant, Franciacorta of Winzersekt (= Sekt van de boer), worden altijd gemaakt volgens de klassieke of traditionele methode, die vroeger méthode champenoise genoemd werd. (Gebruik van deze term is tegenwoordig verboden!) Hierbij ondergaat de wijn zijn tweede gisting en de daaruit resulterende belletjesvorming, alias prise de mousse, op fles. Hoe langer de wijn op het gistbezinksel kan blijven liggen, des te beter de kwaliteit zal uitvallen. Soms kan die periode sur lattes wel jaren duren. Voordat de wijn gedoseerd en van zijn definitieve kurk voorzien kan worden, moet hij eerst gedegorgeerd worden, d.w.z. ontdaan van zijn gistbezinksel. Deze bewerkelijke en kostbare manier van produceren betekent echter ook dat de wijn per definitie duurder zal zijn dan versies die volgens de Charmatmethode gemaakt worden. Maar ook beter.

Wijnjargon

Malolactische gisting

Dat wijn een alcoholische gisting ondergaat, weet iedereen. Wijn is immers vergist druivensap. Veel minder bekend is de malolactische gisting. Eigenlijk klopt die naam niet, want het proces waar het om gaat wordt niet veroorzaakt door gist, maar door bacteriën. De Duitse term biologischer Säureabbau is daarom veel juister. Het Nederlandse woord ervoor is melkzuurgisting. Ze volgt na de alcoholische gisting.

Bij de ‘malo' worden harde, malische appelzuren omgezet in zachtere, lactische melkzuren.
Behalve aan smaak wint de wijn door de malo ook aan stabiliteit. Soms voltrekt die zich onmiddellijk na de alcoholische gisting, wanneer de jonge wijn bij wijze van spreken nog warm is, maar het kan ook voorkomen dat de malo pas weken later op gang komt. In koele gebieden zie je regelmatig dat men een afgescheiden deel van de kelder verwarmt om zo het proces wat te sturen. Toevoeging van gecultiveerde bacteriën is ook een optie. Net zoals dat voor de alcoholische gisting gebeurt door toevoeging van gecultiveerde gisten. In koele kelders blijft malo vanzelf achterwege, maar de producent kan ook preventieve behandelingsmaatregelen nemen om de bacteriën ui te schakelen en zo te vermijden dat het verschijnsel zich voordoet.

Rode wijn ondergaat standaard een malolactische gisting. Voor witte wijnen is ze geen regel, omdat veel van die wijnen hun aantrekkelijkheid juist ontlenen aan de frisheid van de appelzuren. Bij een aromatische druif met van nature hoge zuren als riesling zou de malo gelet op de zuren wel kunnen, maar is die toch onwenselijk omdat de aroma's er negatief door beïnvloed worden.
Een voorbeeld van een wijn die vaak aan smaakrijkdom en romigheid wint bij malo, is chardonnay. In warme gebieden (buiten Europa), waar de zuren van nature vrij laag zijn, bestaat het gevaar dat de wijn er vlak door wordt. Er is hier echter een middenweg mogelijk, waarbij een bepaald gedeelte van de wijn wel en een ander deel geen malo ondergaat.

Wijnlectuur

Wijnalmanak plus

De jaarlijks uitgegeven Wijnalmanak, de koopgids die tegenwoordig samengesteld wordt door Harold Hamersma, bestaat dit jaar voor het eerst uit twee delen. Naast het beproefde deel met wijnen die maximaal 5 euro per fles mogen kosten, is er nu ook een afzonderlijk tweede deel met wijnen waarvan de prijs tussen 5 en 10 euro ligt. Hierdoor krijgen naast goedkope wijnen uit de supermarkt ook kwaliteitswijnen uit de gespecialiseerde vakhandel de aandacht die ze verdienen. Veelzeggend genoeg is het deel met ‘de beste wijnen van € 5,- tot € 10,-' dikker dan dat met de wijnen onder
€ 5,-.
Een uitgave van uitgeverij het Spectrum, verkrijgbaar bij de boekhandel voor € 13,95

Winelife

Dit najaar is er een nieuw Nederlands wijntijdschrift op de markt gekomen. Het heeft de Engelse naam Winelife en zal zesmaal per jaar verschijnen. Het blad wil zich richten op lezers die vooral geïnteresseerd zijn in het zogeheten ‘lifestyle' aspect van wijn en minder in de inhoudelijk-technische kant ervan. Losse nummer kosten € 5,95.
Voor meer informatie: www.winelifemagazine.nl

Wijnkelders

Bij Brusselse uitgeverij Van Heuvel Books verscheen de tweede, herziene en uitgebreide druk van bijzonder kijk- en leesboek gewijd aan bijzondere wijnkelders. De titel ervan is De mooiste wijnkelders ter wereld.

Het luxe uitgevoerde werk biedt u een fascinerend uniek beeld van de mooiste, meest indrukwekkende en sfeervolle kelders, waar menig wijnliefhebber graag in zou vertoeven. Het is een intercontinentale tocht door zowel oude, verborgen schatkamers als moderne wijnkelders van wijndomeinen, wijnhandelaren, hotels, restaurants en particulieren. Wijnkenner Jurgen Lijcops, die als chef-sommelier in verschillende toprestaurants werkte, coördineerde de reportages.

Dankzij de honderden paginagrote foto's en schitterende details, leg je als lezer een soort droomparcours af langs eeuwenoude beschimmelde flessen, smeedijzeren poorten in ondergrondse tunnels en groeven, kilometerslange wijnrekken, niet-publieke kelders, wijnarchieven, rijpingskelders, glazen wijnkelders en hedendaagse kelders uitgerust met de allerlaatste snufjes. Echt een boek voor onder de kerstboom.

De mooiste wijnkelders
Van heuvel Books, Brussel
240 blz., circa 300 kleurenfoto's
ISBN 978-90-888-1014-5
Prijs: € 49,90

Wijn aan tafel

Aan tafel met Ruit&Rijst

Door: Noële Ruitenberg & Magda van der Rijst

Riesling in november
als aperitief, met zuurkool en bij Sabina's abrikozentaart

Ruit neemt mee:
Bij herfst hoort nattigheid en kou. En ook bezinning, knus binnen zitten en zware woeste wijnen, Amarone, Shiraz en mooie Vintage Port. Toevalligerwijs moest ik voor 'mijn werk' iets heel anders proeven: Tasmaanse wijnen. Ik begon met de Riesling. En wat er toen gebeurde, pats boem!, ik was op slag verliefd. Hier had ik dus echt even behoefte aan. De wijn was goed, niet briljant. Hij was aangenaam streng en prima vol, maar hij had zeker niet de ultieme finesse die eigenlijk alleen Rieslings uit Duitsland hebben. Hij had dus geen elegante fruittonen en gek genoeg maakte dat hem juist zo prima. Jij hebt hem inmiddels ook geproefd. Vertel: wat kook je er voor lekkers bij?

Rijst neemt mee:
Lekker hoor, Riesling in november. Juist in die eerste donkere maand kun je er van opkikkeren. Dit is trouwens ook zo'n maand waarin mensen graag met elkaar dingen in huis doen en aan het proeven slaan. Dus waarom niet op een herfstige zondagmiddag met zijn allen aan een wereldrondje Riesling? Iedereen neemt een fles uit een ander land mee en kookt er iets bij!

Wat meteen opvalt: heel veel herfsteten past ook bij Riesling. Zet die serieuze, maar opwekkende Tasmaanse Riesling van jou eens naast een pompoensoepje met gehakte groene kruiden of geef hem bij een frisse tapenade van paddenstoelen. Ik open daarna een volle, krachtige Riesling uit de Elzas. Daarbij krijg je heel klassiek mijn boterzachte in wijn gestoofde zuurkool met iets licht gerookts bij. Eendenborst, forel, parelhoen... En omdat we er toch een knutselmiddag van maken, stoof ik een deel van de zuurkool in rode wijn, bijvoorbeeld een Pinot Noir uit de Elzas, om te ervaren dat zuurkool dan opeens prima met rode wijn samen gaat.

Ruit neemt ook nog mee:
Zullen we deze fröbelmiddag nog bonter maken en nog meer Riesling op tafel zetten? Dan neem ik nog een edelzoete Duitser mee, een Riesling Beerenauslese. Zou toch wel aardig zijn als ze daar de vertaling ‘per druif geoogst' bijzetten, dan krijg je gelijk een veel beter idee van zijn bijzonderheid. Terwijl wij hier aangenaam binnen zitten, worden de druiven voor de BA's van 2009 nu geplukt. En met wat een risico! De kans dat de druiven door regen en storm alsnog gaan rotten is groot. Maar ja, als het wel lukt, dan bereik je ook zo iets lekkers. Echt iets ultiems, iets uniek, een smaaksensatie die je nooit meer vergeet. De druiven zijn een beetje ingedroogd en doen denken aan rozijnen en zo smaken ze dan ook, ze smaken echter vooral naar honing en gedroogd fruit, abrikozen bijvoorbeeld.

Terug naar de keukentafel. Wat ik hierbij ga maken is een tarte tatin van abrikoos. Het recept ervoor bedacht ik met Sabina van Sabina kookt. De karamel geeft de taart iets krokants en een bittertje, dat de zoete zee eventjes doorbreekt. Noten erin, zei ik, want dat is zo lekker najaar. Dan doe ik er dukkah in, zei Sabina. Dat is een Egyptisch mengsel van noten en specerijen. Kijk zelf maar op: http://sabinakookt.wordpress.com/2009/10/24/tarte-tatin-van-abrikoos-met-dukkah/. Straks nog 50 minuten in de oven en dan is hij klaar. Maar nu eerst een aperitief. Die Tasmaanse Riesling bijvoorbeeld.

Wijntoerisme

Strada del Vino Franciacorta

Onbetwist de beste en meest prestigieuze mousserende wijn uit heel Italië is Franciacorta DOCG. Hij wordt evenals Champagne gemaakt volgens de traditionele methode, dus met tweede gisting en belletjesvorming op fles. Franciacorta komt uit het gelijknamige gebied in het gewest Lombardije. Een nog jong, maar ambitieus gebied dat in korte tijd veel furore heeft weten te maken. Mooi ook. Het ligt op een uur van Milaan, tussen de stad Brescia en het Lago d'Iseo, een van de grote meren aan de zuidkant van de Alpen.

Italië is in wijntoeristisch opzicht nog altijd een vrij gesloten land, maar Franciacorta is een koploper op dat terrein. Het probeert wijn, (wijn)cultuur en gastronomie met elkaar te verbinden in de vorm van een recentelijk tot stand gekomen wijnroute, de Strada del Vino Franciacorta, waarbij gekeken is naar succesvolle voorbeelden in de Nieuwe wereld.
Onder de koepel van de Strada werken wijnbedrijven, hotel, restaurants, spa's en toeristische samen. Om mee te mogen doen moeten deelnemers wel aan duidelijk omschreven criteria voldoen. Producenten moeten bijvoorbeeld over een proeflokaal beschikken, hotels en restaurant moeten Franciacortawijnen schenken.

Het consorzio van Franciacorta is bezoekers behulpzaam met brochures en kaarten in diverse talen. Ook is het mogelijk om bij hotels het speciale GPS-systeem Metfacile van een van de hotels te huren. Voor de design zonnebril moet je zelf zorgen.
www.stradadelfranciacorta.it

Agenda

Voor het overzicht van evenementen en proeverijen voor consumenten, klik hier.