WIC Nieuwsbrief voor consumenten, mei 2011

19 mei 2011

Door: René van Heusden 

En France

Wijnnieuws

Bordeaux decor voor Chinese speelfilm

Sinds de Chinezen helemaal in de ban zijn van alles wat met Bordeaux te maken heeft, kon het niet uitblijven dat er een Chinese speelfilm gedraaid zou worden met Bordeaux als decor. En wat voor een decor! Voor de opname van Jiang Ai gebruikte regisseur Zhang Yibai Château La France als set. What´s in a name...? Het château in kwestie bevindt zich trouwens in de omgeving van Libourne en Saint-Emilion. Het verhaal gaat uiteraard maar zijdelings over wijn en draait vooral om een gecompliceerde romance. In het Bordeauxgekke China was de film overigens een kaskraker van de eerste orde. Over kaskrakers gesproken, Bordeaux zelf is de belangrijkste wijnexporteur op de Chinese markt, terwijl omgekeerd China de belangrijkste buitenlandse klant van Bordeaux is geworden.

Wijndruiven

Carignan

De meest aangeplante druif van Frankrijk is niet de cabernet sauvignon, de merlot, de  syrah, de chardonnay of de sauvignon blanc, maar de carignan. Carignan? Toegegeven, je zult die naam bijna nooit op een etiket zien staan. Want om nu te zeggen dat dit een trendy druif is die trendy wijn oplevert? Niet echt. Maar toch. Er staat in de Zuid-Franse wijngaarden naar schatting zo'n 200 duizend hectare van!

Al lijkt de carignan Frans, hij is het niet. Het is een van oorsprong Spaanse druif, die daar cariñena heet. Vermoedelijk stak hij in de 12^e eeuw de (huidige) grens over naar wat nu Zuid-Frankrijk is. Pas eind 19^e eeuw werd hij op werkelijk grote schaal aangeplant in gebieden als de Languedoc en de Roussillon die kort daarvoor zwaar getroffen waren door de phylloxera (druifluis) en waar wijngaarden grotendeels opnieuw aangelegd moesten worden.

De carignan is een typisch mediterrane druif, goed bestand tegen warmte, droogte en wind. En als hem geen strobreed in de weg gelegd wordt, is hij ook in staat om het nodige volume te produceren. Daarom was hij destijds zo geliefd en is hij nu zo verguisd. Want die kwantiteit ging samen met een schrijnend gebrek aan kwaliteit. Dun, groen, bitter, niet aantrekkelijk.

Carignan is een druif met een gebruiksaanwijzing. Als je wilt, kun je hem veel laten produceren, maar met enige discipline ziet het er een stuk beter uit. Sleutelwoorden: oude stokken en lage opbrengsten.

Hoewel er de afgelopen decennia duizenden hectaren carignan gerooid zijn, beleeft de druif toch een bescheiden herwaardering. Zeer oude stokken, d.w.z. van vijftig tot soms wel honderd jaar oud, blijken namelijk wijnen met concentratie en rijpe tannine op te leveren. Niettemin wordt carignan bijna altijd gebruikt als onderdeel van assemblages met andere zuidelijke druiven als grenache, mourvèdre en syrah.

Op een wel heel onverwachte plaats buiten Frankrijk beleeft die verguisde carignan een opmerkelijk succes. Dit is het geval in de Chileense regio Maule. Daar wordt hij geënt op bestaande, oude stokken van de op zichzelf twijfelachtige país, de oorspronkelijke druif van Zuid-Amerika. De resultaten zijn ronduit verbluffend. Chileense producenten schamen zich dan ook niet om de naam carignan voluit op hun flessen te zetten. Een bedreiging voor de cabernet is hij nog lang niet, maar toch.

Wijnboeken

Wijnboer(in) in Frankrijk

De afgelopen tijd zijn twee buitengewoon lezenswaardige boeken op de markt komen die als thema Nederlandse wijnboeren in Frankrijk hebben.  

Het eerste is Vivre! Nederlandse wijnboeren in Frankrijk, geschreven door de voormalige journalist

Ger Bouten. De titel geeft precies aan waar het boek over gaat. Met vlotte pen beschrijft Bouten het wel en wee van ruim veertig Nederlanders die in diverse Franse wijngebieden hun geluk beproefden en beproeven.

Moraal: je moet als ´vreemde´ wijnboer een doorzetter zijn en liefst over enige financiële armslag beschikken, want er komt bij het runnen van een wijngoed veel meer kijken dan je in Nederland zou denken. Maar dat wijn maken blijkt wel verslavend te werken.

Het tweede boek heet Het Domein en is van de hand van Lidewij van Wilgen. Lidewij is de ´grande dame´ van het wijngoed Mas des Dames in de Languedoc. Zij is dus een van die Nederlanders die meenden dat wijn maken in Frankrijk wel leuk zou zijn. Dat viel in de praktijk echter behoorlijk tegen. In haar boek beschrijft ze hoeveel bloed, zweet en tranen het haar kostte om van een ruïne een succesvol wijnbedrijf te maken waarvan de wijnen inmiddels internationale erkenning genieten. En wat voor een bijzondere mensen Fransen soms kunnen zijn... Het is een heel persoonlijk relaas geworden dat laat zien dat boeren in Frankrijk zeker een stuk minder romantisch is dan het misschien lijkt. Het happy end maakt echter alles goed!

Wijngaard

Vendange verte en effeuillage

Franse wijnproducenten laten graag weten dat ze in hun wijngaard een vendange verte uitvoeren. Letterlijk betekent dat ´groene oogst´ of ´groene pluk´. Het komt er op neer dat men in de zomer een deel van de dan nog groene trossen wegknipt om de overblijvende optimale voorwaarden te bieden om te rijpen. Het is dus een vrijwillige reductie van het potentiële oogstvolume.

Een andere techniek die regelmatig wordt toegepast, is effeuillage. Dit is het verwijderen van bladeren. Het doel daarvan is om voor een goede luchtdoorstroming te zorgen (en zo de kans op eventuele schimmelziekten te voorkomen en, wanneer de zon niet te fel is, de trossen aan het zonlicht bloot te stellen.

Wijnterminologie

Appellation & indication

Het is misschien nog even wennen, maar er valt echt niet aan te ontkomen. Evenals in de rest van de Europese Unie hebben Franse herkomstbenamingen vanaf 2009 nieuwe namen gekregen. Op etiketten van wijnen uit een recent jaar als 2010 zie je ze. Oude, vertrouwde benamingen als appellation d´origine contrôlée (AOC), vin de pays (VdP) en vin de table zijn ingeruild voor respectievelijk appellation d´origine protégée (AOP), indication géographique protégée (IGP) en vin de France.

Het nationale instituut dat verantwoordelijk is voor alle officiële herkomstbenamingen van Franse agrarische producten draagt inmiddels ook al weer een poosje een andere naam dan vroeger. Stond de afkorting INAO decennialang voor Institut national des appellations d´origine, tegenwoordig gaat er de naam Institut national de l´origine et de la qualité  achter.

Nog eentje op regionaalniveau. Wat vroeger het syndicat van een appellation was, is tegenwoordig een ODG, organisme de gestion. Over bureaucratisch jargon gesproken...

Wijncuriosa

Minder wijn

De gemiddelde Fransman drinkt nog steeds flink wat meer wijn dan de gemiddelde Nederlander, maar wel beduidend minder dan een eeuw geleden nog het geval was. Voor de Tweede Wereldoorlog lag dat Franse gemiddelde op ruim 130 liter per hoofd van de bevolking, terwijl het vijftig jaar geleden nog altijd 120 liter bedroeg. Momenteel ligt het gerbruik op amper 40 liter per persoon.    

Meer dan één wijn

Franse logica is soms moeilijk te volgen, zeker als het om overlappende herkomstbenamingen gaat. Zo is er het voorbeeld van rode wijn uit de Bourgogne gemeente Meursault die geen Meursault mag heten omdat die appellation alleen voor witte wijnen geldt. Geen nood, dan maar de naam van de buurgemeente Blagny gebruikt. Een ander curieus geval is te vinden in het uiterste zuidoosten van de Roussillon, pal tegen de grens met Spanje aan. Daar ligt het herkomstgebied voor de bekende vin doux naturel Banyuls, genoemd naar het plaatsje met die naam. De appellation Banyuls strekt zich ook uit over een aantal naburige gemeentes, waaronder Collioure. Dat Collioure is tegelijkertijd ook een appellation voor wijnen die uit exact dezelfde wijngaarden kunnen komen, maar dan voor droge. Zodoende kan de wijn Collioure uit de gemeente Banyuls komen en de wijn Banyuls uit de gemeente Collioure. 

Meeste pinot

Waar staat de meeste pinot noir in Frankrijk aangeplant? Tien tegen één dat het antwoord dan Bourgogne is. Dat is alleen niet zo. De meeste Franse pinot noir is namelijk te vinden in de Champagne. Dat is van oudsher een gebied van blauwe druiven, met naast de pinot noir ook de pinot meunier. De chardonnay, nog een bekende Bourgognedruif, heeft er als betrekkelijke nieuwkomer pas in de 19^e eeuw zijn intrede gedaan.

Wijnreizen

Canal du Midi

In de 17^e eeuw werd op last van koning Lodewijk XIV en diens minister van economische zaken Colbert het Canal du Midi aangelegd. Dit kanaal verbindt de Garonne - de rivier waar Bordeaux aan ligt - met de Middellandse Zee bij de nieuw gebouwde (wijn)havenstad Sète. Het kanaal begint overigens niet bij Bordeaux, maar bij Toulouse. De aanleg ervan was een waar kunststukje, omdat behoorlijke hoogteverschillen overwonnen moeten worden. Het kanaal telt zodoende 99 sluizen, tunnels en aquaducten. Langs de oevers werden 45 duizend bomen aangeplant die met hun schaduw verdamping moesten tegengaan. Doel van het kanaal was het graantransport vanuit het zuiden naar de rest van Frankrijk te vergemakkelijken. In 1681 werd het voor de scheepvaart geopend. De opening betekende niet alleen een stimulans voor de graanhandel, maar ook voor wijnbouw in de Languedoc. Pas met de komst van de spoorwegen in de tweede helft van de 19^e eeuw verloor het kanaal zijn functie. Tegenwoordig wordt het alleen nog gebruikt voor de pleziervaart.

Een tocht langs het bijna 250 kilometer lange Canal du Midi, hetzij per jacht hetzij per fiets, brengt je onder meer langs de sprookjesachtige middeleeuwse stad Carcassonne en een hele reeks wijngebieden, zoals Coteaux du Languedoc, Minervois en Cabardès.

Wijn & eten

Wijn aan Tafel

met Ruit&Rijst

Aan de Rolle

Rijst:
Wat een feestje was het om Franse witte wijnen te proeven voor ons artikel in een wijnblad. We hebben er meer dan twintig kunnen selecteren. Alles behalve Chardonnay en Sauvignon blanc mochten de wijnverkopers insturen. Er kwam heel wat op tafel. Bekende druiven als riesling en pinot blanc, maar ook chasan, mauzac en heel veel rolle. Die laatste is mijn lieveling, en ik weet dat jij er ook van houdt.

Ruit:
Rolle is mijn druif van het jaar, van vorig jaar ook al trouwens! Deze aromatische druif, de Provençaalse versie van de Italiaanse vermentino, geeft geurige, ronde witte wijnen met een verfrissende, zachte lichtheid. Als jij hem koud zet, breng ik Provençaalse hapjes mee: rozemarijnbrood met prachtige olijfolie én een warme salade van sperziebonen en gegrilde tonijn in een glaasje.

Hier het recept voor 12 borrelglaasjes:
1 grote of 2 kleine stukken verse witte tonijnfilet, - een handvol supersperziebonen, - 2 tomaten, zonder zaadjes in blokjes, - ½ theelepel verse tijmblaadjes, - ½ knoflookteen, heel fijngehakt, olijfolie, peper en zout

Kook de sperzieboontjes kort (ca. 3 minuten), zodat ze mooi knapperig blijven, houdt ze daarna even onder de koude kraan en snij ze in stukjes van 1-2 cm.

Smeer de tonijn in met veel olijfolie, peper en zout. Gril ze in een hete geribbelde grilpan 2 minuten per kant. Hussel de boontjes nog kort in een warme pan met een flinke scheut olijfolie, knoflook en de tijmblaadjes. Doe er op het laatst de tomaat bij en roer die 1 keer zachtjes om. Doe dit onder in het glaasje en leg daarop een blokje tonijn.

Rijst:
Steek ik de barbecue aan en als jij er bent, leg ik er deze dorade op.

Geroosterde dorade & snapssalade
Vul een dorade - een flinke is voldoende voor 2 personen -, met parten citroen, paar grof gehakte knoflooktenen, lekker veel peterselie, eventueel wat citroentijm en 1 takje lavendel. Masseer z'n velletje met grof zeezout. Visklem invetten, dorade ertussen en roosteren maar. Z'n gaartijd hangt af van de dikte. Reken op een minuut of 10 à 15.

En daarbij krijg je deze sugarsnapssalade die ik zeker een uur van tevoren koud zet. Dan trekt de dressing lekker in de groenten.

Snapssalade
Dit is voor ca. 4 personen.
Haal pakweg 400 gram sugarsnaps goed af, die draden zijn niet lekker. Kook ze 5 minuten en koel ze meteen onder koud water en snijd ze in flinterdunne repen. Doe dat ook met 1 gele paprika en 1 oranje paprika. Trek met een sambaltrekker flinterdunne reepjes van een bio-limoen. Pers 'm daarna uit. Klop een dressing van 1 eetlepel limoensap, 5 eetlepels olijfolie, 1 theelepel honing, flink veel bieslook en kervel. Zout, peper, misschien nog een drupje limoensap, snaps en paprika erdoor: klaar!

Proef er dan die jonge Rolle bij, want jong en zonder houtlagering vind ik hem op z'n lekkerst. En let op: dat takje lavendel in de vis haalt de mediterrane kruidigheid in de wijn naar boven. Dat vormt zo'n fijn smaakbruggetje.

Ruit:
Als we dan toch in de Provence zijn, zet ik er een rosé naast. Wat is dat toch met die Provence? Ze maken ook al de lekkerste rosés: licht maar toch vol, kruidig en bloemig. Daar kan die amusesalade nog eens prima naast. Weet je wat, ik maak nog een linguine alle vongole:

In een pan met ruim olijfolie, wat knoflook en een chilipepertje smoren. Meng daar de gekookte pasta, 3 lepels gehakte peterselie, de vongole, peper, zout en een scheut rosé door. Serveren als de schelpjes open zijn.

Rijst:
Als toetje krijg je een tompouce van frambozenkletsmajoors, ken je die? Mijn Italiaanse delicatessenwinkel heeft die in huis. Tussen twee knapperige koekjes doe ik een bolletje yoghurtijs. Een deel van de verse frambozen pureer ik tot een sausje en de rest van de vruchtjes krijg je puur. Nog iets drinken erbij?

Ruit:
Een Muscat sec?

Rijst:
Bon!

Agenda

Voor het overzicht van evenementen en proeverijen voor consumenten, klik hier.