WIC Nieuwsbrief voor consumenten, juli 2009

3 juli 2009

Wijnnieuws

Beste Champagnekaarten van Nederland

Jaarlijks organiseert het Informatiebureau voor Champagne in samenwerking met het wijnmagazine Perswijn de verkiezing van de Beste Champagnekaart van Nederland. De verkiezing is bedoeld als stimulans voor restaurateurs om hun gasten een uitgebreide keuze aan champagnes aan te bieden. Champagne kent immers een veelheid aan types, smaken en stijlen. In drie categorieën zijn kaarten bekroond: toprestaurants, overige restaurants en wijnbars.

Bij de toprestaurants ging restaurant De Librije in Zwolle met de eer strijken met een neuslengte voorsprong op Le Ciel Bleu in Amsterdam. Misschien wel de verrassendste champagnekaart van Nederland is te vinden bij In de keuken van Floris te Rotterdam. Niet alleen is de selectie buitengewoon compleet en origineel, ook de prijzen zijn heel aantrekkelijk. Bij de wijnbars werd het Haagse Taste bekroond. De jury liet weten dat er voor wijnbars in het algemeen nog heel wat achterstand weg te werken is als het gaat om het serveren van champagne.

Wijnbouw in Siberië

Ook in Siberië, of all places, wordt momenteel druk geëxperimenteerd met kwaliteitswijnbouw. Evenals in het grootste deel van de rest van Rusland heerst hier een uitgesproken cool climate met bijzonder strenge winters. Het is daarom opmerkelijk dat er binnenkort een wijngaard wordt aangeplant met ‘normale' Franse stokken in plaats van met speciaal ontwikkelde winterharde variëteiten. Dit staat te gebeuren in de omgeving van Altaï; het plantmateriaal komt uit de Franche Comté. De aanplant maakt deel uit van een door de Russische overheid ondersteund programma om de wijnbouw te professionaliseren. In 2002 is daartoe in Siberië zelfs al een wijnbouwkundig onderzoekstation geopend.

What's in a name?

Verzin een list, Tom Poes!, zegt Heer Bommel wel eens tegen zijn witte vriend wanneer zich ene probleem voordoet. De Australische wijnindustrie, die ook met een probleem was komen te zitten, heeft zelf een list verzonnen. Of liever: nieuwe namen. Australië gebruikte tot voor kort namen als Sherry Tokaj, Port, Sherry etc. Na het sluiten van een handelsovereenkomst met de Europese Unie moest daar een eind aan komen, omdat zulke herkomstbenamingen in Europa beschermd zijn. Voor Champagne was dat eerder al gebeurd.

Een paar voorbeelden: Sherry is verleden tijd en gaat plaatsmaken voor Apera, terwijl Tokay vervangen wordt door Topaque. Andere Europese namen die zullen verdwijnen zijn Burgundy, White Burgundy, Chablis, Manzanilla, Marsala, Moselle, Sauterne en Spatlese. (Spelling lijkt niet de sterkste kant te zijn geweest van de Australiërs...)

Voor wat hoort wat. In ruil voor de naamveranderingen staat Europa Australië toe om zestien in Europa zelf nog niet toegestane productietechnieken toe te passen bij wijnen die naar de EU geëxporteerd worden.

Wijn in de zomer

Zalige zomerwijnen

Ieder jaargetijde vraagt om zijn eigen wijnen. Net zoals het eten met de seizoenen verandert, gebeurt dat ook met de wijn. Voor de zomermaanden komt dat neer op wijnen in een lichte, elegante stijl. Verfrissend als koele dorstlesser op het terras of als subtiele begeleider van zomers getinte gerechten.

Zomerse omstandigheden zijn van invloed op de conditie van een ieder die wijn proeft en beïnvloeden al evenzeer de manier waarop een wijn smaakt. Grote rode wijnen, zelfs die van wereldnaam, smaken maar zelden zoals ze horen te smaken wanneer het tropisch warm is. Evenmin als erwtensoep met spek 's zomers echt overtuigt. Koelen biedt in dit geval geen soelaas. Koelen is gelukkig geen enkel probleem bij fruitige rode wijnen zonder al te veel tannine zoals Beaujolais, maar bij krachtig gestructureerde wijnen als grands crus uit Bordeaux, grote Rhône of klassieke Italianen met de nodige tannine is het effect ervan in de regel averechts. Bij grote rode uit Spanje en de Nieuwe Wereld is vooral de alcohol spelbreker.

Een type wijn dat niet seizoensgebonden is, maar eigenlijk altijd, overal en bij de meest uiteenlopende keukens overeind blijft, is mousserende wijn als champagne, crémant of cava. Per definitie bescheiden in alcohol, in de regel goed in de zuren en voorbestemd om gekoeld te serveren. Afgezien van zoete versies op basis van muskaatdruiven bij fruitdesserts zijn bij het eten zijn volledig droge varianten van het type Brut het meest geschikt. Zodoende voldoet een populaire belletjeswijn als de vaak enigszins milde Prosecco wel goed als terraswijn, maar veel minder als maaltijdbegeleider. Een aanrader voor de vele drink(st)ers van stille rosé is een mousserende rosé. Met name rosé champagne blijkt immers een verrassende maaltijdwijn. En bovendien nog eens zo trendy als maar kan.

Ronduit verrassend als zomerwijn is sherry, alias vino de Jerez. Denk dan aan een klassieke, strak droge en knisperende fino als Tio Pepe. Of aan tintelende manzanilla die aan de zee doet denken. Hoewel zelfs super elegante fino's of manzanilla's meer alcohol hebben dan 99,9 % van de ‘gewone' witte wijnen, zijn het toch verrukkelijke wijnen wanneer het warm is. In Andalusië met zijn vele zon kan men daarover meepraten. Het geheim: de finesse van de wijn in combinatie met stevig koelen. Delicieus met bijvoorbeeld langoustines.

Om nog even op het Iberisch Schiereiland én bij versterkte wijnen te blijven, zelfs een uitgesproken ‘winterwijn' als port kan 's zomers verrukkelijk smaken. Natuurlijk gaat het dan niet om een robuuste vintage, maar om een subtiele tawny met leeftijdsaanduiding. Dat is een type port dat zich prima laat koelen zonder daarom aan stijl in te boeten. En wat smaakt een glas ervan dan mooi als zomerse dessertwijn. Liever iets frivolers? Probeer dan eens een port van het type rosé.

Wijndruif

Gamay = Beaujolais

De gamay noir à jus blanc, zoals de naam voluit is, is dé druif van de Beaujolais. Met een aandeel van bijna 99% in de aanplant - alleen in het uiterste noorden van de streek zijn wat perceeltjes chardonnay voor Beaujolais Blanc te vinden - maakt gamay de Beaujolais tot een uniek gebied. Een gebied ook dat langzaam maar zeker teruggekomen is van de sneller dan snelle Nouveau en het weer teruggekeerd is naar ‘klassieke' waarden.

Gamay is in staat om heerlijke wijnen te geven. Verteerbare wijnen om jong te drinken. Hun voornaamste kenmerken zijn fruitigheid en elegantie. In de regel zijn ze ongecompliceerde en speels. Om lekker gekoeld te serveren, zomaar of bij heel uiteenlopende gerechten. Vanwege de meestal bescheiden tannine past hij ook goed bij vis. Toch is het niet alleen maar licht en luchtig. De steviger crus uit de Beaujolais, zoals bijvoorbeeld Morgon of Moulin à Vent, soms behoorlijk goed rijpen. A la rode Bourgogne.

Behalve in de Beaujolais is de gamay ook. aangeplant in de omgeving van Lyon, Savoie en in Touraine. Buiten Frankrijk is hij slechts heel sporadisch te vinden. Zodoende is het een van de meest ‘Franse' druiven.

Wijnboek

Nederland wijnland

De wijnbouw in Nederland floreert als nooit tevoren. Wat aanvankelijk een louter Zuid-Limburgse aangelegenheid was, is uitgegroeid tot een landelijk fenomeen. Het aantal Nederlandse wijngaardeniers is de afgelopen jaren zodoende spectaculair toegenomen. Maar hoe goed zijn hun wijnen? De natuurlijke omstandigheden voor wijnbouw in Nederland zijn immers niet dezelfde als in, pak weg, Spanje of Italië. Veel Nederlandse wijngaarden zijn daarom beplant met speciaal voor een koel en vochtig klimaat ontwikkelde kruisingen als solaris, johanniter, regent en rondo. De wijnen hebben daardoor een smaak die wel eens wat afwijkt van wijnen van klassieke druivenrassen. Even wennen misschien?

Wie zijn die wijngaardeniers? Wat beweegt ze? En hoe werken ze? Dat valt nu na te lezen in een heel leuk en lezenswaardig boek over de Nederlandse wijnbouw. Van de hand van Cila van der Endt. In haar Nederland nieuw Wijnland geeft ze een overzicht van wat er momenteel zo al gaande is in de diverse provincies. Ze bezocht daarvoor een serie representatieve bedrijven, sprak met de eigenaars ervan en portretteerde ze. Maar daarbij is het niet gebleven.

Van der Endt benaderde ook enkele van Nederlands beste chefs om gerechten te creëren bij wijnen van producenten uit hun omgeving. Een uitdaging, zoals dat heet, voor o.a. Jonnie Boer van De Librije in Zwolle, Jacob Jan Boerma van De Leest in Vaassen, Thorwald de Winter van Apicius in Castricum, Paul van de Bunt van De Leuf in Ubachsberg etc. Verder vroeg ze het duo Thérèse Boer - die recentelijk haar eigen lijn Nederlandse wijn met de naam Kus van Thérèse uitbracht - en Astrid Joosten om een aantal Nederlandse wijnen te proeven en van commentaar te voorzien.

Ook de fotografie van David Lindsey is uitstekend verzorgd. Letterlijk een plaatje is bijvoorbeeld zijn opname van de spelende jonge kat op De Reestlandhoeve! Kortom, een boek dat je met een glimlach leest. Een echte aanrader!

Nederland nieuw Wijnland is een uitgave van TerraLannoo en kost € 24,95.

Wijnbouw

Irrigatie

Planten kunnen niet zonder water. Dat geldt ook voor de druivenstok. Zonder water is het immers onmogelijk om voedingsstoffen uit de bodem op te nemen. Gebrek aan water zorgt voor droogtestress. Een beetje stress is niet erg, omdat die de plant dwingt tot het ontwikkelen van zijn wortelsysteem en dieper in de bodem water te zoeken. Neerslag in de winter kan daar immers zorgen voor buffervoorraden die later in het jaar van pas komen. Serieus gebrek aan water zorgt echter voor een mate van stress, waarbij de hele stofwisseling van de plant - en daarmee dus ook de rijping van de druiven - blokkeert. Vanzelfsprekend is dat een ongewenste situatie. Ook hebben jonge stokjes voldoende water nodig om letterlijk en figuurlijk wortel te schieten.

In heel wat delen van de wereld valt te weinig regen of valt die regen op de verkeerde momenten voor een gelijkmatige groei. In die gevallen biedt irrigatie uitkomst. Dat geldt voor grote delen van de Nieuwe Wereld, maar ook voor Europese gebieden langs de Middellandse Zee. Anders dan vroeger, toen men het water soms gewoon over de wijngaard liet lopen, gebeurt dat tegenwoordig heel doordacht, druppelsgewijs per plant en veelal computergestuurd. De meest geavanceerde vorm is die waarbij ondergrondse leidingen gebruikt worden om verdamping van kostbaar water te vermijden.

Het doel van irrigatie bij serieuze producenten is niet om hun druiven op te pompen, maar om een gelijkmatige kwaliteit te garanderen. Vandaar dat zulke producenten terughoudend te werk gaan en in de weken voorafgaand aan de pluk helemaal geen water meer geven. In Europa bestond lange tijd nogal wat verzet tegen irrigatie, omdat dat niet ‘traditioneel' zou, maar na het snikhete 2003 zijn zelfs verstokte tegenstanders daar iets genuanceerder over gaan denken. Ook is het niet erg consequent om irrigatie te verbieden, maar wel verrijking (chaptalisatie) door toevoeging van suiker of most toe te staan.

Wijnjargon

Vieilles vignes

De Franse term ‘vieilles vignes' betekent letterlijk oude wijnstokken. In het Duits spreekt men van alte Reben, in het Engels van old vines. Hoe oud? De term is niet wettelijk gedefinieerd, dus bestaat er nogal wat speelruimte bij de invulling ervan. Voor de ene producent is vijftien jaar al oud, terwijl een ander dat pas bij dertig of veertig jaar vindt.

Oude stokken zouden betere wijnen moeten opleveren omdat ze minder maar geconcentreerder sap produceren. De term wordt daarom graag gebruikt als verkoopargument. Een belangrijke vraag is alleen wel of het bij die oude stokken om klonen van goede kwaliteit gaat. Is dat niet het geval, dan zegt het allemaal weinig.

Echt oude stokken kunnen wel meer dan honderd jaar oud zijn. Het gaat dan om stokken die destijds ongeënt, dus zonder aparte wortelstok als bescherming tegen de druifluis, geplant werden. Druivenrassen waarvan stokken bijzonder oud kunnen worden en inderdaad heel bijzondere wijnen kunnen produceren, zijn ondermeer grenache en zinfandel.

Wijn en eten

Aan tafel met Ruit&Rijst

Door: Noële Ruitenberg & Magda van der Rijst

Silvaner uit Franken & picknick

Rijst neemt mee:
Ik heb een jarige wijn bij me. De Silvaner uit Duitsland is namelijk net 350 geworden. Om dat te vieren was ik in Franken. Want dat is dé streek waar ze droge, fruitige, ook minerale en vooral erg sappige wijnen van deze druif maken. Franken ligt grofweg tussen Frankfurt en Neurenberg, met de stad Würzburg als middelpunt. Vanuit Utrecht ben je in ongeveer vier uur in deze andere, nabije wereld. Groen, glooiend en gemoedelijk. Met hypermoderne wijnhuizen maar ook een streek waar de tijd hier en daar stilstaat en er nog veel traditionele gerechten op tafel komen. En die smaken fantastisch bij de jarige Silvaner. Natuurlijk bij asperges, volgens de Duitsers das Königsgemüse, met geroosterde braadworst, maar ook bij de Würzburgse specialiteit Meefischle. Deze gefrituurde kleine sprotachtige visjes, gevangen in de Main, eet je met huid en haar en kop en staart, een druppel citroensap en gefrituurde peterselie.

Maar nu wil je natuurlijk horen hoe hij smaakt, mijn Silvaner?!

Een goede Silvaner, 't liefst een Grosses Gewächs - een kwaliteitsaanduiding vergelijkbaar met de Franse Grand Cru - is fris met de fruitige aroma's van appel, soms abrikoos en ook citrus als roze grapefruit. De spannendste hebben subtiel ziltige tonen van de mineralen uit de oude, fossielrijke bodem. De zuren zijn zacht waardoor een Silvaner, hoe droog ook, altijd mild en rond overkomt. En daardoor past hij prima bij heel veel zomers eten uit de wereldkeuken. Ik denk dan aan een goed gevulde, pittige, zelfs wat pikante salade...

Ruit neemt mee:
Ik wist natuurlijk al dat jij deze Silvaner mee zou nemen, zodat ik er iets lekkers bij kon maken. Silvaner lijkt De hit van 2009 te worden. Ik heb er dit jaar al van alles bij gecombineerd. Voor jou wordt het natuurlijk mijn favoriet: Salade met gegrilde groente en manchego.

Hierbij het recept. Snij groente - veel courgette, witte ui, aubergine en een beetje gele en rode paprika - in dunne plakken. Leg ze met ruim olijfolie op een bakplaat en rooster ze in een hete oven in circa 15 minuten gaar en lichtbruin. Laat de geroosterde groente dan afkoelen en goed koud worden. Dit kun je een paar uur van te voren al doen.

Maak een groene basissalade van je favoriete slasoorten, in mijn geval little gem en veldsla - en een vinaigrette met daarin een ruime hoeveelheid fijn gehakte rode peper.

Breng de koude groente op smaak met een beetje balsamico azijn, zout en peper en leg ze op de salade. Verbrokkel er tenslotte een mooie manchego overheen.

Weet je wat? We gaan de hei op
Silvaner is een gezelligheidsdier. Hij voelt zich bij heel veel gerechten thuis. Bovendien is het echt een wijn om mee naar buiten te nemen. Daar smaakt hij nog lekkerder. Ik heb nog allerlei restjes staan van het tuinfeest van gisteren: rauwe ham, harde worst, pittige olijven, groentenquiches, Turkse pizza. Ik maak er ook nog even wraps bij, met kip en avocado. Had jij niet een rinse cheese cake met frambozen klaarstaan? Kom, we stoppen het allemaal in een mand en maken er een picknickfeest van voor de jarige Silvaner.

Wijntoerisme

Wijnstad Wenen

Het is een beetje vreemd: in de lijst van Wine Capitals of the World - een toeristisch samenwerkingsverband van steden die gelieerd zijn met een wijnbouwgebied - ontbreekt de naam van de stad die én een echte hoofdstad is én van alle grote steden in de wereld verreweg de meeste wijngaarden telt. Het is Wenen. De Oostenrijkse hoofdstad is zelfs een zelfstandig wijnbouwgebied. De Weense wijngaarden tellen samen een oppervlakte van 700 hectare en bevinden zich hoofdzakelijk in de buitenwijken aan de noordwest- en noordkant van de stad die vroeger zelfstandige dorpjes waren.

Bekende namen zijn ondermeer Heiligenstadt, Nussdorf, Grinzing, Neustift am Walde, Strebersdorf en Stammersdorf. Het handelsmerk van de Weense wijnen zijn de talloze Heurigen, waar veel van de lokale wijn geschonken wordt en waar dan eenvoudige kost bij geserveerd wordt. In bepaalde gevallen, zoals in Grinzing, zijn die Heurigen nogal kitscherig en overmatig toeristisch, maar daarnaast zijn er veel authentieke voorbeelden waar de Weners zelf graag heen gaan. Keuze genoeg. Zie www.wienerwein.at en preview.wien.info.

De wijndorpen zijn vanuit het centrum gemakkelijk te bereiken: gewoon de tram nemen tot het eindpunt van de lijn. Een aanrader voor muziekliefhebbers is Heiligenstadt, waar Ludwig van Beethoven enige jaren leefde en waar hij o.a. zijn Derde Symfonie schreef. Het Eroica Haus herbergt tegenwoordig een van de bekendste Heurigen van Wenen. Op korte afstand beginnen de wijngaarden, waarin het heerlijk wandelen is. Voor een mooi uitzicht moet je naar het terras van Hotel Kahlenberg, hoog bovenop op een heuvel even buiten de stad. Ideaal voor de zondagse brunch!

Weense wijn is anno 2009 overigens heel wat meer dan alleen maar een plezierige dorstlesser voor in Heurigen. De afgelopen jaren is de kwaliteit er sterk op vooruit gegaan, zo zeer dat de beste wijnen, hoofdzakelijk wit maar ook rood, zich probleemloos met die uit andere Oostenrijkse gebieden kunnen meten.

Een aanrader in de stad zelf zijn de wijnwinkels en -bars met de naam Wein & Co. Voor een heel vriendelijke prijs drink je daar de mooiste wijnen, uiteraard geserveerd in perfecte kristallen glazen van een wereldberoemde Oostenrijkse glazenproducent.

Agenda

Voor het overzicht van evenementen en proeverijen voor consumenten, klik hier.